على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1393

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

فرزندان بيرون كردهء پدر و مادر . خلعة ( xel'at ) ا . ع . جامه و جز آن كه بزرگى مر كسى را پوشاند و خلعت . ج : خلع . خلعة ( xol'at ) ا . ع . رهائى زن بر مالى كه شوهرش از وى ستاند و يا از غير وى . ج : خلع ( xol ' ) . خلعة ( xol'at ) و ( xel'at ) ا . ع . گزيدهء مال . خلعت ( xal'at ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جامه و جز آن كه بزرگى مر كسى را پوشاند و تن‌پوشى كه پادشاه و يا اميرى مر نوكر خود را پوشاند و پايزه . خلعلع ( xala'la ' ) ا . ع . كفتار ماده . خلف ( xalf ) ا . ع . سپس نقيض قدام و به اين معنى گاه با الف و لام هم آيد و يا پيوسته با الف و لام است . و گروهى كه پس گروهى آيند . يقال : هولاء خلف سوء . و سخن تباه و خطا . يق : سكت الفا و نطق خلفا اى سكت عن الف كلمة ثم تكلم بالخطاء . و آب بركشى از چاه . و دم تبر و سر آن . و كسى كه در وى خير نباشد . و فرزند بد . و فرزند صالح . يقال : هو خلف صدق من ابيه اذا قام مقامه . و جمعى كه رفته باشند از قبيله‌اى . و جمعى كه حاضر باشند - از لغات اضداد است - . و تبر كلان . و تبر كه يك سر داشته باشد . و سراستره . و نسل . و كوتاه‌ترين استخوانهاى پهلو . ج : خلوف . و جايگاهى كه شتران را در آنجا باز دارند . و ماوراى خانه . و پشت . و خيك كهنهء شير . و پس و بعد . يق : لبث خلفه اى بعده . خلف ( xalf ) م . ع . خلف لاهله خلفا ( از باب نصر ) : آب بركشيد براى اهل خود . و خلف النبيذ : تباه گشت آن نبيذ . و خلف عن اصحابه : تخلف كرد از ياران . و خلف عن خلق ابيه : خوى پدر نگرفت . و خلف فلانا فى اهله : خليفهء فلان گرديد در اهل وى . و نيز خلف : خلف بودن از هلاك چيزى كه عوض ندارد مانند پدر و مادر و برادر و ( يعدى بعلى ) . يق : خلف الله عليك يعنى خدا خليفهء پدر و يا خليفهء هر گمشدهء تو شود و كذلك : خلف الله عليك خيرا و خلف الله عليك بخير . و خلف بودن از هلاك چيزى كه عوض دارد و ( يعدى باللام ) . يق . خلف الله لك و يا بتعديهء على رواست در مال و مانند آن . خلف ( xelf ) ا . ع . مختلف . و لجوج . و آب بركشى از چاه . و علف كه در تابستان رويد . و آنچه نزديك شكم باشد از اضلاع خرد . و سر پستان ماده شتر و يا طرف آن و دنبالهء سرپستان نقيص مقدم آن او الخلف للناقة كالضرع للشاة . خلف ( xolf ) ا . ع . دروغ و دروغ كردن و عده يعنى خلاف كردن و هو فى المستقبل كالكذب فى الماضى . و بهمهء معانى جمع خليف آيد . خلف ( xolf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خلاف وعده و عدم وفاى به آن . و خلف كردن : خلاف وعده كردن و به آن وفا نكردن . خلف ( xalaf ) ا . ع . آنكه سپس چيزى و يا كسى رفته آيد . و فرزند صالح . يقال : هو خلف صدق من ابيه : اذا قام مقامه . و فرزند بد مانند خلف و در اين دو معنى آخر خلف و خلف هر دو برابر است و يا آن كه خلف ( xalf ) مخصوص باشرار است . خلف ( xalaf ) م . ع . خلف البعير خلفا ( از باب سمع ) : ميل كرد آن شتر بكرانه . و خلفت الناقة : آبستن شد آن ماده شتر . و نيز خلف : چپه دست شدن . و احول گرديدن . و بر پاى چپ زور داده راه رفتن . خلف ( xalaf ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - فرزند صالح و فرزند اهل و فرزندى كه در صفات حميده و اخلاق پسنديده مشابه پدر باشد . و مريد و شاگرد . و خلف الصدق : وارث صالح و جانشين اهل . خلف ( xalef ) ع . ج . خلفة . خلف ( xolaf ) ع . ج . خلفة . و ج . خلفة . خلف ( xolof ) ع . ج . خليف . خلفا ( xolaf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خليفه‌ها و جانشينان . و خلفاى راشدين : ابا بكر و عمر و عثمان رضى اللّه عنهم و حضرت على كرم اللّه وجهه . خلفاء ( xolaf ' ) ع . ج . خليفة . خلفات ( xalef t ) ع . ج . خلفة . خلفان ( xelf ne ) ص . ع . بصيغهء تثنيه . له ولدان خلفان : او راست دو فرزند يكى دراز و ديگرى كوتاه و يا يكى سپيد و ديگرى سياه . و كذلك له عبدان و امتان خلفان . خلفة ( xalfat ) ا . ع . سقوط اشتهاى طعام از بيمارى . ج : خلف . خلفة ( xalfat ) م . ع . خلف القميص خلفة ( از باب نصر ) : بيرون كرد كهنه را از ميانهء پيراهن و دوخت آن را . خلفة ( xelfat ) ا . ع . آب بركشى . و اختلاف و آمد و شد شب و روز . و قوله تعالى : جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً : يعنى گردانيد شب و روز را قائم مقام يكديگر و يا خلف يكديگر در ذهاب و مجئى او معناه من فاته امر بالليل ادركه بالنهار و يا بالعكس . و پيوند . و علف كه بتابستان رويد . و علفى كه بعد از علف خورده شده رويد . و كشت بگاه كاشته . و اختلاف روى و پشت وحشيان . و آنچه پس سوار آويخته شود . و آنچه برآيد از درخت در اول سرما . و ميوهء دوباره . و برگى كه گياه بعد برگ اول برآرد . و انگورى كه بعد سياه شدن انگور اول و چيده شدن آن پخته گردد .